Sektor drzewny potrzebuje innowacji i wykwalifikowanej kadry.

NOTATKA PRASOWA  Z BADANIA  „ANALIZA KLUCZOWYCH SEKTORÓW WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO” SEKTOR PRODUCENTÓW WYROBÓW Z DREWNA I MEBLI

INFORMACJA O BADANIACH
W okresie od 1 sierpnia do 12 grudnia 2011 roku, na zlecenie Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Białymstoku, w ramach projektu Podlaskie Obserwatorium Rynku Pracy i Prognoz Gospodarczych Białostocka Fundacja Kształcenia Kadr i Fundacja ”Fundusz Współpracy” przeprowadziła badanie mające na celu analizę kluczowego sektora województwa podlaskiego – sektora producentów wyrobów z drewna i mebli. Wybór sektora do badania został przeprowadzony przez Zamawiającego z uwzględnieniem takich parametrów, jak: wielkość zatrudnienia w sektorze, wielkość produkcji na jednego zatrudnionego, rentowność, udział w produkcji ogółem produkcji dóbr i usług przeznaczonych na eksport. Badanie to stanowi kontynuację wcześniejszych projektów dotyczących sektorów: spożywczego, turystycznego, handlu, budownictwa. Wyniki badania mają stanowić pomoc w podejmowaniu decyzji strategicznych, taktycznych i operacyjnych dla: przedsiębiorstw, instytucji powiązanych z danym sektorem i rynkiem pracy oraz władz regionalnych.

SEKTORY KLUCZOWE WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO
Badanie „Analiza kluczowych sektorów województwa podlaskiego – sektor producentów wyrobów z drewna i mebli” objęło szereg analiz. Dokonano między innymi analizy popytowo-podażowych zewnętrznych uwarunkowań rozwojowych sektora, sił konkurencji w sektorze, powiązań sektora z rynkiem pracy oraz sformułowanie średnio- i długookresowych prognoz sektora w województwie podlaskim. Wyniki badania pozwoliły również na wyznaczenie głównych determinant oraz barier rozwojowych sektora handlu, zidentyfikowanie warunków pomyślnego rozwoju sektora, a także dostarczenie obiektywnych informacji, które są niezbędne podmiotom sektora wyrobów z drewna i mebli w procesie planowania strategicznego i określania pozycji konkurencyjnej. 

SEKTOR PRODUCENTÓW WYROBÓW Z DREWNA I MEBLI - DEFINICJA
Na potrzeby sprawozdawczości statystycznej według klasyfikacji PKD sektor producentów wyrobów z drewna i mebli ten zawiera się w ramach dwóch grup 16.0 oraz 31.0. Grupa 16.0 określana jest jako „Produkcja wyrobów z drewna oraz korka, z wyłączeniem mebli; produkcja wyrobów ze słomy i materiałów używanych do wyplatania”. Obejmuje ona następujące grupy i klasy: 1) grupa 16.1 Produkcja wyrobów tartacznych; 2) grupa 16.2 Produkcja wyrobów z drewna, korka, słomy i materiałów używanych do wyplatania, w tym klasy: 16.21 Produkcja arkuszy fornirowych i płyt wykonanych na bazie drewna (przemysł płyt drewnopochodnych); 16.22 Produkcja gotowych parkietów podłogowych; 16.23 Produkcja pozostałych wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa (przemysł stolarki budowlanej); 16.24 Produkcja opakowań drewnianych; 16.29 Produkcja pozostałych wyrobów z drewna; produkcja wyrobów z korka, słomy i materiałów używanych do wyplatania.
Podmioty zajmujące się produkcją mebli są zaś sklasyfikowane w grupie 31.0 „Produkcja mebli”. Należą do niej klasy: 31.01 Produkcja mebli biurowych i sklepowych; 31.02 Produkcja mebli kuchennych; 31.03 Produkcja materaców.

SEKTOR PRODUCENTÓW WYROBÓW Z DREWNA I MEBLI JAKO KLUCZOWY SEKTOR WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO
Sektor producentów wyrobów z drewna i mebli jest jednym z najważniejszych obszarów aktywności gospodarczej w województwie podlaskim. Jest to przede wszystkim wynikiem specyfiki działalności tego sektora wynikającej z długich tradycji funkcjonowania sektora w regionie.
Liczba podmiotów zarejestrowanych w REGON klasyfikujących się do badanego sektora w roku 2010 wyniosła 2419 przedsiębiorstw.  Można przy tym dostrzec, że na przestrzeni lat 2005-2010 nastąpił spadek liczby tych podmiotów z 2590 do 2419, czyli o 171 firm. Miał on miejsce przede wszystkim w odniesieniu do bardzo małych przedsiębiorstw zatrudniających do 9 pracowników. W roku 2005 było ich 2440 zaś w 2010 już 2264, co oznacza spadek ich liczby o 176 podmiotów. Producenci płyt drewnianych stanowili zaledwie 1,3% wszystkich podmiotów sektora w roku 2010. Również niewielki udział mieli producenci gotowych parkietów podłogowych (1,4%), przy czym wraz z producentami wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa łącznie przedstawiciele branży drewnianej stolarki budowlanej stanowili 18,1% podmiotów analizowanego sektora. Niewielka konkurencja występowała wśród producentów opakowań drewnianych stanowiących zaledwie 2,4% podmiotów sektora w 2010 roku. Jeśli zaś chodzi o przemysł meblarski stanowił on aż 39,7% całego sektora producentów wyrobów z drewna i mebli w roku 2010. Warto podkreślić, że w roku 2009 w sektorze producentów wyrobów z drewna i mebli zatrudnionych było 5256 osób, zaś w roku 2010 zatrudnionych było 5142 osób.
Na podstawie danych statystycznych przedstawiających dynamikę produkcji sprzedanej wyrobów z drewna można stwierdzić, że w województwie podlaskim w latach ostatnich latach miała ona charakter spadkowy. Podobnie jak w przypadku dynamiki produkcji sprzedanej wyrobów z drewna, tak i w przypadku produkcji mebli wskaźnik ten cechuje się szczególnym spadkiem w przypadku województwa podlaskiego w ostatnich latach. W porównaniu do roku 2008 spadek ten w roku 2009 wyniósł aż 26,7%. Dane bezwzględne prezentujące poziom produkcji sprzedanej na przestrzeni lat 2005-2009 dla produkcji tartacznej pokazują, że wielkość tej produkcji z roku 2009 jest bliższa wynikom roku 2005, niż innym w analizowanym okresie. W roku 2009 nastąpił wzrost produkcji sprzedanej w porównaniu do roku 2005 o 11,8%. Produkcja sprzedana płyt drewnopochodnych zmniejszyła się w roku 2009 w porównaniu do 2008 o 8,8%. W branży drewnianej stolarki patrząc na PKD 16.23 można dostrzec spadek produkcji sprzedanej w roku 2009, w porównaniu do roku 2008 o 14,9%. Na przestrzeni lat w roku 2009, w porównaniu do 2005r. spadek ten wyniósł zaś 9,3%. Jeśli chodzi o przemysł meblarski, należy dostrzec w analizowanym okresie bardzo duży spadek w wielkości produkcji sprzedanej. Wyniosło on w roku 2009 w porównaniu do roku 2005 aż 43,9%. W tym produkcja sprzedana mebli kuchennych w roku 2009 w porównaniu do 2008r. zmniejszyła się o 45,9%. Produkcja sprzedana dla pozostałej produkcji meble spadła w roku 2009, w porównaniu do roku 2005, o 53,5%.
Generalnie trzeba stwierdzić, że w ostatnich latach, w tym zaś w szczególności w latach 2008-2009, nastąpił znaczący spadek tempa wzrostu rynku. Przemysły sektora producentów wyrobów z drewna i mebli nie są to branże wzrostowe, a raczej cały sektor ma charakter sektora dojrzałego.

GŁÓWNE DETERMINANTY ORAZ BARIERY ROZWOJOWE SEKTORA HANDLU W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM
Na podstawie szeregu analiz prowadzonych w ramach badań sektora producentów wyrobów z drewna i mebli uznać można, że wśród głównych determinant rozwojowych sektora znajdują się:

• doświadczenie kadry;
• moda na wyroby z drewna;
• wzrost zamożności społeczeństwa;
• wzrost sektora budownictwa mieszkaniowego;
• wsparcie rozwoju sektora ze środków Unii Europejskiej.

Do głównych barier rozwojowych sektora zaliczono zaś:

• niski poziom zaufania między producentami i brak współpracy;
• bardzo ograniczone działania marketingowe podmiotów sektora, brak zrozumienia potrzeby ich prowadzenia;
• słabą dostępność komunikacyjną regionu;
• brak kształcenia zawodowego;
• brak powiązań podmiotów sektora z ośrodkami B+R;
• niski poziom uzbrojenia w infrastrukturę techniczną.

Powyższe determinanty i bariery pokazują, że obecna sytuacja sektora producentów wyrobów z drewna i mebli jest dość korzystna, szczególnie że, póki co, presja konkurencyjna jest umiarkowana.

A JAK JEST Z TĄ KONKURENCJĄ?
Sytuacja w sektorze producentów wyrobów z drewna i mebli jest dość korzystna, a presja konkurencyjna umiarkowana. Siła oddziaływania ze strony dostawców jest średnia. Na szczególną uwagę zasługuje tu kwestia znaczącej roli wysokiej jakości dostaw. Oznacza to, że podmioty, które wchodzą w ten rodzaj działalności, są w znacznym stopniu uzależnione od swoich dostawców surowca i półproduktów, jak również od technologii produkcji. Podobnie siłę przetargową nabywców należy ocenić jako średnią. Odbiorcy sektora to przede wszystkim firmy budowlane czy sieci handlowe, które stawiają swoje warunki współpracy i wywierają znaczny wpływ na producentów. Jednak trzeba zauważyć, że ważnym odbiorcą jest też konsument jako ostateczny odbiorca. Także on może mieć bezpośrednie kontakty z producentami z analizowanego sektora i negocjować ceny. Obecna siła nowych producentów i produktów jest średnia, jednak w okresie kilku najbliższych lat nie wywoływałaby negatywnych, lecz raczej pozytywne konsekwencje w postaci wzmocnienia całego sektora. Pewne zagrożenie stanowią oni dla dotychczasowych producentów wyrobów z drewna i mebli, ale oczekiwać należy przede wszystkim, że na rynek wchodzić będą głównie podmioty już działające w sektorze, które będą poszerzać swoją obecną ofertę produktową. Jeśli jednak będą wchodzić na rynek, to prawdopodobnie z odpowiednim zapleczem marketingowym, co może sprawić, że wyroby z drewna „z Podlasia” zdobędą większą popularność. Mogą poza tym „zagrzewać” do wprowadzania innowacji podlaskie przedsiębiorstwa, które będą chciały utrzymać swoją dotychczasową pozycję na rynku. Poważne zagrożenie, chociaż niedoceniane przez firmy z województwa podlaskiego, stanowią substytuty, szczególnie że są konkurencyjne cenowo, jak również ich dostępność na rynku już jest znacząca.
Siłę konkurencji można obecnie uznać co najwyżej za umiarkowaną. Tak naprawdę rynek wyrobów z drewna i mebli w Polsce jest dobrze rozwinięty i ma swoje tradycje. Firmy będące głównymi graczami są znane i działają przede wszystkim bazując na swojej dotychczasowej renomie. Konkurencja na rynku podlaskim nie jest zbyt szeroka w ramach sektora. W niedalekiej przyszłości należy jednak spodziewać się znacznego tempa wzrostu rynku i wzrostu konkurencji, szczególnie związanej z poszerzaniem działalności o charakterze marketingowym, przez głównych graczy rynkowych.

PROGNOZY PRZYSZŁOŚCI ROZWOJU SEKTORA HANDLU W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM
Wydaje się, że w perspektywie średniookresowej (do 5 lat) podmioty sektora powinny stosować strategię działania polegającą na dostosowaniu się do bieżącej sytuacji. Można oczekiwać, że sektor mimo tendencji kryzysowych na świecie, utrzyma swoją pozycję, a nawet możliwy jest powolny, lecz systematyczny jego wzrost. Dla jego przyszłego rozwoju w perspektywie średnioterminowej znaczenie będzie mieć przede wszystkim fakt, że podmioty sektora w większości mają doświadczenie, tradycję i są na tyle rozwinięte, aby poszukiwać dalszych kierunków swojego rozwoju. Takim wskazaniem może być wejście na rynki zewnętrzne: krajowy i międzynarodowy oraz podjęcie współpracy z innymi podmiotami w ramach sektora.
W najbliższych latach należy oczekiwać wzrostu liczby inwestycji mieszkaniowych na rynku budowlanym, stąd spodziewać się można również, że utrzyma się zainteresowanie produktami sektora wyrobów z drewna i mebli. W tym okresie także – zwłaszcza w obliczu powolnego przygotowywania się do kolejnego okresu programowania - władze mogłyby dokonać uwzględnienia potrzeb sektora w przygotowywanych przez siebie programach. W tym szczególnie w kontekście otwierania go na rynki zewnętrzne oraz zachęcania przedsiębiorstw do postaw proinnowacyjnych i współpracy. Ułatwiłoby to funkcjonowanie podmiotów z sektora, chociażby poprzez większe możliwości korzystania ze środków Unii Europejskiej.
Na podstawie przeprowadzonej analizy stwierdzić można, że układ przeważających słabych stron i szans w perspektywie średniookresowej prowadzić będzie do wzrostu podaży, jak i popytu na produkty i usługi sektora. Będzie on rozwijał się jednak głównie bazując na większych podmiotach, posiadających doświadczenie, które szukają sposobu na poszerzenie skali swojego działania.
Prognozy rozwoju sektora w perspektywie długookresowej (powyżej 5 lat) wydają się być bardziej optymistyczne. Należy oczekiwać, że podmioty sektora będą coraz bardziej zainteresowane wchodzeniem na rynki międzynarodowe oraz współpracą z innymi firmami. To pozwoli im na zbudowanie na tyle dobrej pozycji, by konkurować na rynkach zagranicznych. Przyczynić się do tego może – możliwa dzięki współpracy - większa specjalizacja firm. Ponadto utworzenie kilku marek dla produktów sektora według różnych branż, np. „Podlaskie Meble” czy „Podlaskie Podłogi”, służyłoby jako wspólna marka parasolowa do promocji produktów, jak i do prowadzenia działań na rzecz lobbingu sektora na poziomie co najmniej regionalnym. Takie działania w powiązaniu z innymi programami na rzecz rozwoju współpracy podmiotów sektora prowadziłyby do znaczącego wzrostu jego udziału w rynku. Innym kierunkiem rozwoju sektora, który jest również istotny, może być wzrost współpracy pomiędzy podmiotami większymi i mniejszymi na zasadzie podwykonawców.
W dłuższej perspektywie, ze względu na coraz większe oczekiwania ze strony potencjalnych odbiorców wyrobów sektora, wzrastać będzie nacisk na design produktów z drewna i mebli. Spodziewać się należy większego wzrostu popytu na zawód designera i dalszego poszerzenia oferty firm o produkty „szyte na miarę”. Taki kierunek działań będzie powiązany z dywersyfikacją produkcji polegającą na odchodzeniu od materiału podstawowego, jakim jest drewno i zmniejszeniu jego udziału w wartości ostatecznego produktu. Jednocześnie rosnąć będzie udział samej usługi projektowania czy zastosowania innych półproduktów niż drewnianych w wartości produktu finalnego. Znaczący wpływ na rozwój sektora w dłuższej perspektywie czasowej miałoby opracowanie strategii, czy też programu rozwoju sektora. Oczekiwać należy raczej, że nadal będą dominować szanse nad zagrożeniami, a dotychczasowe słabe strony nie zostaną przeważone mocnymi. Prawdopodobnie uda się wyeliminować część barier, może nawet tych dotyczących ograniczonego zaufania i związanej z nim niechęci do współpracy. Optymistyczne prognozy związane z dalszym finansowaniem inwestycji budowlanych w kolejnej perspektywie finansowej UE do 2020 roku także silnie pozytywnie mogą oddziaływać na przyszły rozwój sektora. Być może pozwoli to na utrzymanie, a nawet wzrost zainteresowania produktami sektora.

KIERUNKI DZIAŁAŃ PRZEDSIĘBIORSTW, WŁADZ LOKALNYCH I INSTYTUCJI - CO MOŻEMY ZROBIĆ?
Celem rozwoju swoich przedsiębiorstw sami właściciele powinni dążyć do wykreowania wspólnych marek regionalnych własnych produktów np. „Podlaskie Meble”, „Podlaskie Okna i Drzwi”, „Podlaskie Podłogi”. Pomocne mogłoby być w tym podjęcie współpracy z innymi podmiotami sektora producentów wyrobów z drewna i mebli w zakresie np. zakupu półproduktów od producentów, zakupu technologii. Jednoczesne skoordynowanie oferty z innymi podmiotami sektora producentów wyrobów z drewna i mebli, co pozwoliłoby na zwiększenie kompleksowości oferowanych usług i produktów. Jednocześnie w ramach własnej działalności przedsiębiorstwa powinny zwracać większą uwagę na promocję swoich produktów oraz większe wykorzystanie mediów elektronicznych do zdobywania zamówień i sprzedaży produktów sektora, np. tworząc własne sklepy internetowe.
Przyszłe działania władz lokalnych powinny być skoncentrowane na prowadzeniu akcji popierających możliwości kooperacji między podmiotami sektora wśród przedsiębiorstw sektora producentów wyrobów z drewna i mebli. W tym kontekście również trzeba zwrócić uwagę na zasadność upowszechniania dobrych praktyk dotyczących współpracy przedsiębiorstw z innymi podmiotami w ramach np. inicjatyw klastrowych w kraju i na świecie. Powinno być to powiązane z działaniami marketingowych na zewnątrz województwa, promującymi podlaskie produkty sektora wyrobów z drewna i mebli. Takie podejście mogłoby sprzyjać, w powiązaniu z innymi działaniami, budowie sieci współpracy między przedsiębiorcami a instytucjami otoczenia biznesu i władzami różnych szczebli, w celu lepszej identyfikacji potrzeb firm sektora oraz sposobów wsparcia. Godne uwagi jest opracowanie programu na rzecz współpracy przedsiębiorstw sektora, a także programu np. „Podlaski sektor drzewny i meblarski otwiera się na rynki”, którego celem byłoby zachęcenie przedsiębiorstw do zintensyfikowania działalności eksportowej.
Jeśli zaś chodzi o instytucje z otoczenia przedsiębiorstw sektora powinny one prowadzić szkoleń w zakresie marketingu wyrobów z drewna i mebli oraz zarządzania firmą sektora drzewno-meblarskiego. Również w ich gestii powinno leżeć uupowszechnianie informacji o możliwościach ubiegania się o środki unijne oraz pomoc w ich uzyskiwaniu. Mogłyby także inicjować i koordynować współpracę pomiędzy przedsiębiorstwami sektora z województwa podlaskiego, a także tworzyć bazę danych o podmiotach zainteresowanych współpracą z firmami z województwa podlaskiego.

A CO ZE WSPARCIEM PRODUCENTÓW WYROBÓW Z DREWNA I MEBLI ZE ŚRODKÓW KRAJOWYCH I UNIJNYCH?
Podmioty sektora producentów wyrobów z drewna i mebli mogły i mogą nadal korzystać z dofinansowania w ramach kilku programów. Zasadniczo w ramach środków przeznaczonych na realizację polityki regionalnej Unii Europejskiej w Polsce na lata 2007-2013, których realizacja trwać będzie do 2015 roku, jest dostępne bezpośrednie wsparcie inwestycyjne dla przedsiębiorców w ramach: Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej, Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego, Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Wśród szczególnie ważnych działań w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (PO IG) warto zwrócić uwagę na następujące: 1) PO IG Działanie 1.4 Wsparcie projektów celowych; 2) PO IG Działanie 4.1 Wsparcie wdrożeń wyników prac B+R; 3) PO IG Działanie 4.2 Stymulowanie działalności B+R przedsiębiorstw oraz wsparcie w zakresie wzornictwa przemysłowego; 4) PO IG Działanie 4.3 Kredyt technologiczny; 5) PO IG Działanie 4.4 Nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym; 6) PO IG Działanie 4.5 Wsparcie inwestycji o dużym znaczeniu dla gospodarki; 7) PO IG Działanie 5.1 Wspieranie rozwoju powiązań kooperacyjnych o znaczeniu ponadregionalnym; 8) PO IG Działanie 5.3 Wspieranie ośrodków innowacyjności; 9) PO IG Działanie 5.4 Zarządzanie własnością intelektualną; 10) PO IG Działanie 6.1 Paszport do eksportu; 11) PO IG Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej; 12) PO IG Działanie 8.2 Wspieranie wdrażania elektronicznego biznesu typu B2B; 13) PO IG Działanie 8.4 Zapewnienie dostępu do internetu na etapie „ostatniej mili”.
Do działań, które mogą sprzyjać rozwojowi sektora producentów wyrobów z drewna i mebli, które znajdują się w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), zaliczyć można: 1) PO KL Działanie 2.1 Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki. PO KL Poddziałanie 2.1.1 Rozwój kapitału ludzkiego w przedsiębiorstwach; 2) PO KL Działanie 4.2 Rozwój kwalifikacji kadr systemu B+R i wzrost świadomości roli nauki w rozwoju gospodarczym; 3) PO KL Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie. PO KL 8.1.1 Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw, PO KL 8.1.2 Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie.
Celem Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (PO IS) jest poprawa atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej, przy równoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia, zachowaniu tożsamości kulturowej i rozwijaniu spójności terytorialnej. Wśród działań z których pozyskać środki mogą podmioty z sektora wymienić następujące: 1) PO IS Oś priorytetowa 4. Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska. PO IS Działanie 4.1 Wsparcie systemów zarządzania środowiskowego. PO IS Działanie 4.2 Racjonalizacja gospodarki zasobami i odpadami w przedsiębiorstwach; 2) PO IS Oś priorytetowa 10 Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku, PO IS Działanie 10.3 Rozwój przemysłu dla odnawialnych źródeł energii.
Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej (PO RPW) ma na celu przyśpieszenie tempa rozwoju społeczno-gospodarczego 5 województw Polski Wschodniej poprzez stymulowanie rozwoju gospodarki opartej na wiedzy, zwiększeniu dostępu do internetu szerokopasmowego, rozwoju miast metropolitarnych, poprawie infrastruktury kolejowej oraz rozwoju turystyki. W ramach powyższego programu, wsparcia działalności producentów wyrobów z drewna i mebli można pozyskać w działaniu RPW Działanie 1.3 Wspieranie innowacji.
W ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego wskazać można na ważne dla przedsiębiorstw sektora produkcji wyrobów z drewna i mebli następujące działania w ramach Działania 1.4 Wsparcie inwestycyjne przedsiębiorstw: 1) RPO WP Poddziałanie 1.4.1 Mikroprzedsiębiorstwa, 2) RPO WP Poddziałanie 1.4.2 Małe i średnie przedsiębiorstwa.
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 przewiduje między innymi dofinansowanie do podmiotów sektora producentów wyrobów z drewna i mebli, w ramach: 1) Osi 1 Poprawa konkurencyjności sektora rolniczego i leśnego. Działanie 1.2.3 – Zwiększenie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej; 2) Osi 3 Jakość życia na obszarach wiejskich i zróżnicowanie gospodarki wiejskiej. Działanie 3.1.2 – Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw.
Podsumowując można stwierdzić, że działalność firm sektora producentów wyrobów z drewna i mebli może być wspierana ze środków wielu programów unijnych. Dotyczą one przede wszystkim zakupu maszyn i urządzeń, jak też ich modernizacji. Obejmują również działania związane np. z ochroną własności intelektualnej. Korzystanie z nich może pozytywnie wpływać na rozwój przedsiębiorstw i sprzyjać ich innowacyjności.

RAPORT Z BADANIA DOSTĘPNY NA STRONIE - LINK>>

Dodany przez: Marta Sosnowska (2012-01-02 13:53:01)

Ostatnia modyfikacja: Marta Sosnowska (2012-01-02 14:06:27)

Zaakceptował: Edyta Dąbrowska (2012-01-03 12:13:31)