Biotechnologia kierunkiem wzrostu woj. podlaskiego?

NOTATKA PRASOWA  Z BADANIA  „STARTERY PODLASKIEJ GOSPODARKI – ANALIZA GOSPODARCZYCH OBSZARÓW WZROSTU I INNOWACJI WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO” - SEKTOR BIOTECHNOLOGII

INFORMACJA O BADANIACH
W okresie od 13 września do  12 grudnia 2011 r, na zlecenie Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Białymstoku, w ramach projektu Podlaskie Obserwatorium Rynku Pracy i Prognoz Gospodarczych Białostocka Fundacja Kształcenia Kadr przeprowadziła badania mające na celu zidentyfikowanie i zdiagnozowanie gospodarczych obszarów wzrostu i innowacji województwa podlaskiego oraz wskazanie i przeanalizowanie tych obszarów, które w gospodarce ogólnoświatowej wykazują duży potencjał rozwojowy, a w województwie podlaskim nie występują, bądź występują w postaci zalążkowej. Jednym z analizowanych obszarów był sektor biotechnologii.

POSZUKIWANIE OBSZARÓW WZROSTU I INNOWACJI WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO
Badania „Startery podlaskiej gospodarki – sektor biotechnologii” objęły szereg analiz. Dokonano między innymi analizy popytowo-podażowych zewnętrznych uwarunkowań rozwojowych sektora, sił konkurencji w sektorze, powiązań sektora z rynkiem pracy oraz średnio- i długookresowych prognoz przyszłości sektora w województwie podlaskim. Pozwoliły one na wyznaczenie głównych determinant oraz barier rozwojowych, przedstawienie prognoz przyszłości tego kierunku działania podmiotów, a także dostarczenie obiektywnych informacji, które są niezbędne przedsiębiorstwom w procesie planowania strategicznego i określania pozycji konkurencyjnej podmiotom produkującym lub zainteresowanych biotechnologią.

DEFINICJA SEKTORA BIOTECHNOLOGII
W praktyce funkcjonuje wiele definicji sektora biotechnologii, jednak najczęściej przytaczana jest dwuczęściowa konstrukcja definicji przyjęta przez OECD. Pierwsza, obszerna część określa biotechnologię stosunkowo szeroko, bowiem obejmuje nie tylko nowoczesną biotechnologię, ale również tradycyjne rodzaje działalności oraz te znajdujące się na granicy przedmiotu tego sektora. Dlatego też, definicja ta powinna iść w parze z konkretną listą działalności zaliczanych do tego sektora. Ogólnie biotechnologię można zdefiniować jako „interdyscyplinarną dziedzinę nauki i techniki zajmującą się zmianą materii żywej i nieożywionej poprzez wykorzystanie organizmów żywych, ich części, bądź pochodzących od nich produktów, a także modeli procesów biologicznych w celu tworzenia wiedzy, dóbr i usług”.
Druga część definicji biotechnologii wg OECD jest otwartą listą technik stosowanych w ramach tego sektora. Enumeratywnie wymienione metody nie wyczerpują jednak listy tych technik i podlegają ciągłemu procesowi zmian wraz z postępem technicznym obserwowanym w sektorze biotechnologii. A więc wyróżnia się następujące techniki:

• DNA/RNA: genomika, farmakogenomika, sondy DNA, inżynieria genetyczna, sekwencjonowanie/synteza/amplifikacja DNA/RNA, ekspresja genów, technologia antysensowna;

• Białka i inne cząsteczki: sekwencjonowanie/synteza/ inżynieria białek i peptydów, poprawa metod transportu dużych cząsteczek leków, proteomika, izolacja i oczyszczanie, przekazywanie sygnałów, identyfikacja receptorów komórkowych;

• Komórki, kultury komórkowe i inżynieria komórkowa: kultury komórkowe i tkankowe, inżynieria tkankowa, fuzja komórkowa, szczepionki i immunizacja, manipulacje na zarodkach;

• Techniki procesów biotechnologicznych: biosynteza z wykorzystaniem bioreaktorów, bioinżynieria, biokataliza, bioprocesowanie, bioługowanie, biospulchnianie, wybielanie za pomocą środków biologicznych, bioodsiarczanie, bioremediacja, biofiltracja;

• Geny i wektory RNA: terapia genowa, wektory wirusowe;
• Bioinformatyka: tworzenie genomowych/białkowych baz danych, modelowanie złożonych procesów biologicznych, biologia systemowa;
• Nanobiotechnologia, m.in.: zastosowanie narzędzi i procesów nano/mikroproduktów do konstrukcji urządzeń do badań biosystemów oraz w transporcie leków, udoskonalania diagnostyki.).

Ze względu na stosunkowo duży zakres przedmiotowy sektora biotechnologii, w statystyce wyodrębnia się trzy, swego rodzaju pola nauki sektora, wg dziedzin działalności B+R:

• nauki medyczne i zdrowie: biotechnologia medyczna,
• nauki rolnicze: biotechnologia rolnicza,
• nauki inżynieryjne i technologie: biotechnologia środowiskowa; biotechnologia przemysłowa.

BIOTECHNOLOGIA KIERUNKIEM WZROSTU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO?
Sektor biotechnologii jest stosunkowo nowym (technologie, które oparte są na metodach inżynierii genetycznej stosowane są przez rozwinięte kraje od początku lat 80-tych ubiegłego wieku), a przy tym dynamicznie rozwijającym się. Jego perspektywy rozwoju, co podkreśla się w większości raportów, są jak najbardziej pozytywne. Jednak, co także należy podkreślić, możliwości jego rozwoju w dużym stopniu determinowane są wielkością wydatków na B+R oraz wyników badań i ich komercjalizacji. Duży udział wydatków rozwojowych, niepewność co do wyników badań, długotrwały proces wdrażania produktów (szczególnie w przypadku sektora farmacji oraz rolnictwa) sprawią, że działalność w tym sektorze jest obarczona wysokim ryzykiem. Na przykład w przypadku branży farmaceutycznej szacuje się, że badania nad nowym produktem trwają od 6 do 12 lat, niezależnie od tego, czy zostaną osiągnięte pozytywne efekty i kosztują od 60 do 150 mln dolarów
Ponadto prowadzenie takich badań wymaga właściwego zaplecza technicznego, uzbrojenia stanowisk pracy, dostępu do właściwej kadry, co mocno utrudnia wejście do tego sektora nowym przedsiębiorstwom (określane są one jako tzw. start-up). Ta cecha sektora biotechnologii wyraźnie go odróżnia od innych sektorów wysokiej technologii, na przykład od sektora IT (information technology): „podstawową różnicą w stosunku do biznesu IT jest bariera wejścia, która, w przypadku biotechnologii, jest, jak na polską skalę, ogromna. Stworzenie samodzielnie utrzymującej się firmy w tej branży wymaga 10 lat pracy i budżetu na poziomie 1-2 mld dolarów. Start-upy biotechnologiczne mają jasną drogę rozwoju: stworzyć nowy lek, opatentować technologię, sprzedać produkt i przekształcić się w stabilną firmę farmaceutyczną. Oczywiście, udaje się to niewielu. Inną barierą jest kwestia regulacji prawnych – proces tworzenia nowego leku zajmuje kilka lat, w trakcie których przepisy zmieniają się bardzo szybko”.
Ponadto, ze względu na operowanie na żywych komórkach dużym problemem prowadzenia badań w zakresie biotechnologii jest zapewnienie powtarzalności wyników. Brak stabilności badań, nieprzewidywalność wyników nie sprzyjają komercyjnemu zaangażowaniu kapitału w ten sektor.
W Polsce w 2009 roku zidentyfikowano 52 przedsiębiorstwa funkcjonujące w sektorze biotechnologii. W stosunku do kilku milionów wszystkich przedsiębiorstw polskiej gospodarki ta liczba jest prawie niezauważalna. Nawet na Węgrzech, w tym samym okresie przedsiębiorstw tego sektora było więcej – 77. Są to liczby skromne wobec 1000 podmiotów funkcjonujących w Niemczech i Szwajcarii. W przypadku województwa podlaskiego, wg danych Głównego Urzędy Statystycznego (GUS) , biotechnologie, jako podstawową działalność, wybrały jedynie 4 podmioty, natomiast jako dodatkową – 16. Wyraźnie więc widać, iż sektor ten w województwie podlaskim praktycznie nie istnieje. Stwierdzenie to dodatkowo potwierdza kontakt z tymi podmiotami. Otóż okazuje się, że z jednej strony przedstawiciele niektórych przedsiębiorstw bardzo szeroko rozumieją pojęcie biotechnologii, dlatego też w zakresie przedmiotu ich działalności taki numer PKD się znalazł. Z drugiej zaś, co występowało najczęściej, przedsiębiorcy, mimo tak obranego zakresu działalności na etapie rejestrowania działalności, w rzeczywistości takowej po prostu nie prowadzili.

GŁÓWNE DETERMINANTY ORAZ BARIERY ROZWOJOWE SEKTORA BIOTECHNOLOGII W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM
Determinanty rozwojowe biotechnologii w województwie podlaskim:

• dostęp do relatywnie tańszej siły roboczej niż w innych województwach;
• wsparcie rozwoju sektora biotechnologii ze środków Unii Europejskiej;
• wizerunek regionu jako części regionu Zielonych Płuc Polski;
• funkcjonowanie silnych ośrodków akademickich;
• popyt na biotechnologie ze strony obecnie funkcjonujących przedsiębiorstw;
• uruchomienie studiów na kierunku biotechnologicznym;
• względnie duża liczba absolwentów;
• stosunkowo niska konkurencja.

Bariery rozwojowe biotechnologii w województwie podlaskim:

• wizerunek regionu, jako słabo rozwiniętego;
• ograniczona dostępność komunikacyjna;
• brak wiodącego ośrodka naukowego, badawczego i przemysłowego;
• niska innowacyjność podlaskich przedsiębiorstw.

A JAK JEST Z TA KONKURENCJĄ?
Sektor biotechnologii uważany jest za wysoce konkurencyjny. Mimo, że liczba podmiotów, charakterystyka badań, kapitałochłonność produkcji nie dają podstaw ku tej tezie. Jednak dynamika rozwoju tego sektora, możliwości prowadzenia badań na uczelniach wyższych, możliwości komercjalizacji takich badań, sprawiają, że nasilanie konkurencji jest stosunkowo duże.
Niektórzy autorzy opisując zagadnienie konkurencyjności sektora biotechnologii, nie posługują się sformułowaniem „konkurencja między przedsiębiorstwami”, ale używają pojęcia „konkurencja między krajami”. W analizie tego sektora utrwaliło się stwierdzenie „wszystko, co dzieje się w biotechnologii, ma początek i koniec w Ameryce”.

PROGNOZY PRZYSZŁOŚCI ROZWOJU BIOTECHNOLOGII W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM
Sektor biotechnologii stanowi duży potencjał rozwojowy w gospodarce ogólnoświatowej, o czym świadczą wyniki licznych badań. Niemniej jednak sektor ten w województwie podlaskim w zasadzie nie istnieje z uwagi na niewielką liczbę jego przedstawicieli w regionie oraz ograniczone zaplecze badawczo-rozwojowe.
Mimo licznych barier, sektor ma pewne szanse na rozwój. Należy ich upatrywać szczególnie po stronie jednostek naukowych. W województwie podlaskim uruchomiono pierwszy kierunek studiów z zakresu biotechnologii (Wyższa Szkoła Kosmetologii i Ochrony Zdrowia w Białymstoku). Po ich ukończeniu studenci mogą stanowić pewną bazę pracowników, którzy mogą znaleźć zatrudnienie w sektorze biotechnologii. Także w innych jednostkach naukowych prowadzone są badania z zakresu biotechnologii, które w przypadku pozytywnych efektów i ich komercjalizacji mogą stać się produktem sektora biotechnologii.
Drugi impuls rozwoju tego sektora mogą stanowić przedsiębiorstwa. Na przykład a MEDGAL oraz ChM prowadzą badania nad wprowadzeniem na rynek produktów stricte biotechnologicznych. Dlatego też wydaje się być zasadne wymienienie tych podmiotów jako kluczowych uczestników analizowanego sektora w województwie podlaskim.  Może nie są to podmioty działające stricte w tym sektorze, ale ich zakres działalności oscyluje wokół tego sektora. Ich silna pozycja na rynku, na którym działają, powinna stanowić podstawę dalszego rozwoju tego sektora w województwie podlaskim.

KIERUNKI DZIAŁAŃ WŁADZ LOKALNYCH, INSTYTUCJI I PRZEDSIĘBIORSTW - CO MOŻEMY ZROBIĆ?
Rozwój sektora biotechnologii jest silnie determinowany przede wszystkim pozytywnymi skutkami prowadzonych badań. Ich powodzenie w dużej mierze zależne jest od kapitału ludzkiego oraz od zaplecza laboratoryjnego. Wysokie koszty związane zarówno z zatrudnieniem specjalistów, jak i dostępem do właściwego zaplecza technicznego (technologie i urządzenia) sprawiają, że z sektorem biotechnologii wiążą się stosunkowo duże bariery wejście, jak i wyjścia dla potencjalnych przedsiębiorstw. Nie bez znaczenia są także wysokie koszty bieżące prowadzonej działalności oraz duże ryzyko z nią związane. Mówiąc o pewnych, odgórnych działaniach, należałoby się skupić nad ograniczeniem wspominanych słabych stron funkcjonowania podmiotów w sektorze biotechnologii.
Jedną z największych barier rozwoju sektora wysokich technologii, do którego zaliczany jest sektor biotechnologii, jest bariera kapitałowa związana z dostępem do właściwego zaplecza badawczego. Zakładając, że przedsiębiorstwa, ewentualne jednostki naukowo-badawcze, zgłaszałyby chęć skorzystania z “zewnętrznej” bazy, działania władz lokalnych powinny zmierzać do tworzenia instytucji, typu parki naukowo-technologiczne, inkubatory, wyposażone we właściwy sprzęt służący prowadzeniu badań w zakresie biotechnologii. Nie jest to jednak proste działanie, bowiem wspomniany szeroki zakres przedmiotowy sektora, sprawia, że i badania w jego ramach prowadzone wymagają dużego zakresu urządzeń laboratoryjnych. Wydaje się zatem, że w tym przypadku, należy dążyć do specjalizacji i dostarczenia jedynie tych urządzeń, na które podmioty sektora zgłosiłyby zapotrzebowanie.
Inną kwestią jest w ogóle chęć skorzystania z takiego zaplecza. Należy wyraźnie podkreślić, iż generalnie w sektorze wysokich technologii najważniejszym kapitałem przedsiębiorstw jest wiedza – patenty, licencje, know-how. Często ich „wydostanie” się na zewnątrz przedsiębiorstwa może przyczynić się do obniżenia jego potencjału konkurencyjnego i ograniczenia możliwości wprowadzenia pewnego rozwiązania, jako pionierskiego. Nie jest więc rzeczą dziwną, że przedsiębiorstwa sektora biotechnologii ograniczają prowadzenie swych badań w jednostkach zewnętrznych.
Nieco inny charakter mają prace badawcze prowadzone przez jednostki sektora szkolnictwa wyższego, gdzie zagrożenie konkurencji także występuje, ale ma ono nieco odmienny charakter. W tym przypadku korzystanie z obcej aparatury badawczej jest dużo bardzie popularne, czego przykładem są np. różnego rodzaju programy UE.

A CO ZE WSPARCIEM BIOTECHNOLOGII ZE ŚRODKÓW KRAJOWYCH I UNIJNYCH?
Rynek biotechnologii należy do najszybciej rozwijających się w Polsce. Inwestycje w sektorze uznawanym przez rząd za priorytetowy wspomagane są przez liczne zachęty inwestycyjne, granty rządowe i fundusze unijne, których wartość na lata 2007-2013 w ramach samego Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (PO IG) ustalona została na poziomie niemal 10 mld EUR. Środki zgromadzone w tym programie przeznaczone są głównie na działalność badawczo-rozwojową oraz wszelkie inwestycje poprawiające poziom innowacyjności polskiej gospodarki. Oba priorytety mogą być zatem kierowane do sektora biotechnologicznego. Przedsiębiorstwa z tego sektora mogą korzystać w zasadzie ze wszystkich działań tego programu. PO IG wychodzi naprzeciw założeniom Strategii Lizbońskiej, przyczyniając się do realizacji jej celów poprzez przypisanie ponad 90% alokacji finansowej na działania w obszarach: B+R, innowacje, technologie informacyjne i komunikacyjne.
Środków na rozwój tego sektora jednostki mogą także poszukiwać w innych programach operacyjnych, zwłaszcza Program Operacyjny Kapitał Ludzki oraz poszczególnych regionalnych programach operacyjnych. Wielkość bezzwrotnej dotacji na działania inwestycyjne i/lub rozwój zasobów ludzkich jest istotnie zróżnicowana w zależności od programu, osi priorytetowej i regionu kształtuje się od 35 do 70% .
Środki z bezzwrotnej dotacji unijnej stanowią bezkonkurencyjne źródło finansowania działań podejmowanych przez podmioty gospodarcze i stanowią pożądane źródło finansowania, o czym świadczy poziom zainteresowania ogłaszanymi konkursami na dofinansowanie. Możliwość uzyskania środków bezzwrotnej pomocy zwiększa konkurencyjność podmiotów z niej korzystających, często umożliwiając podejmowanie inwestycji, które nie zostałyby w ogóle zrealizowane, ewentualnie zostały, ale w mniejszym zakresie lub późniejszym terminie.

RAPORT Z BADANIA DOSTĘPNY NA STRONIE - LINK>>

Dodany przez: Marta Sosnowska (2012-01-02 12:14:53)

Ostatnia modyfikacja: Marta Sosnowska (2012-01-03 09:18:40)

Zaakceptował: Edyta Dąbrowska (2012-01-03 12:12:52)